Rola dyrektora w motywowaniu nauczycieli do realizacji rozwoju zawodowego i wspieraniu ich uzyskiwaniu kolejnych stopni

 

 

 

                                            Szkoła jest podstawowym ogniwem systemu edukacyjnego i w dobie współczesnej wymaga się od dyrektora wysokiego poziomu profesjonalizmu. Kluczową rolę w reformie systemu edukacji odgrywa dyrektor szkoły. Bez niego niemożliwe jest dotarcie do nauczycieli, rodziców i uczniów. Znaczny wzrost autonomii szkół oznacza w praktyce konieczność zmian w sposobie zarządzania szkołą. Dyrektor nie tylko planuje, organizuje i nadzoruje działania związane z reformą. Jego twórcze przywództwo, sposób komunikowania się i sposób motywowania pracowników są gwarancją akceptacji i powodzenia zmian.
 „Przywództwo jest niezbędnym warunkiem umożliwiającym zmiany, a zarządzanie jest niezbędnym środkiem uzyskiwania systematycznych wyników”[1]

Umiejętność wpływania na zachowania pracowników jest bardzo ważna, jeżeli chcemy, by swoje obowiązki wykonywali zgodnie z naszymi oczekiwaniami. Potrzebna jest, więc pracodawcom wiedza na temat motywacji do pracy.

,,Motywowanie do pracy polega na stosowaniu szeregu zróżnicowanych indywidualnie narzędzi i instrumentów oddziaływania na człowieka”[2]

Pracodawca, który chce odnieść sukces, musi mieć podwładnych odpowiednio umotywowanych do pracy.

            Reforma w szkołach stworzyła możliwości kariery zawodowej, a także dała nadzieję na podniesienie statusu materialnego, chcąc zahamować odpływ  z zawodu nauczycielskiego - ludzi zdolnych i aktywnych.
Szczególną rolę w systemie awansu zawodowego nauczycieli odgrywa dyrektor, który zapewnia prawidłowy przebieg stażu każdemu nauczycielowi.

             Do ważniejszych zadań dyrektora szkoły zalicza się troskę o twórcze przystosowanie i rozwój profesjonalny nauczyciela Sytuacja ta wymaga od dyrektora w planowaniu umiejętności budowania własnej, indywidualnej koncepcji pracy szkoły, a także takiej organizacji nadzoru pedagogicznego, która umożliwi kontrolę osiągania wyznaczonych standardów. Rosną obowiązki dyrektora związane z podnoszeniem kwalifikacji nauczycieli, szczególnie w zakresie organizacji doskonalenia wewnątrz-szkolnego.

             Dyrektor szkoły współdziała z radą pedagogiczną w organizowaniu samokształcenia wszystkich nauczycieli, opracowując plan doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w szkole. Ustala potrzeby szkoły w zakresie kształcenia, a również harmonogram dokształcania się nauczycieli. W rozwoju zawodowym duże znaczenie ma również pozalekcyjna aktywność intelektualna, kulturalna, sportowa, towarzyska i rekreacyjna, organizowana przez radę pedagogiczną, szkołę, organizacje związkowe i inne instytucje. Inspirowanie tej działalności, docenianie osiągnięć i udzielanie pomocy organizatorom jest obowiązkiem dyrektora szkoły, związanym z wypełnianiem przez niego funkcji. Praca i osiągnięcia dyrektora w zakresie rozwoju zawodowego nauczycieli i pozostałych pracowników szkoły to jedno z ważniejszych kryteriów oceny jego działalności.

                Trzeba też wspomnieć o wewnętrznej motywacji.

Pracownikowi należy przydzielić zadania zgodne z jego kwalifikacjami i oczekiwaniami. Zamiłowanie do pracy będzie utrwalane, jeżeli w toku pracy różne potrzeby pracownika są prawidłowo zaspokajane. Inną z form motywacji wewnętrznej jest identyfikacja z zakładem pracy. Pracownik musi czuć możliwość wpływania na sytuację zakładu pracy. Praca, która sprawia zadowolenie, dla większości ludzi będzie bardziej motywująca niż praca tego pozbawiona. Formą motywacji wewnętrznej będzie również zaangażowanie pracownika w wykonywane zadanie. Należy zapoznać go z wymaganiami, które będą konsekwentnie egzekwowane. Jeszcze  inną formą motywacji wewnętrznej są normy i zasady. Aby pracownik odczuwał tę formę motywacji, musi mieć pewność, że przyjęte zasady i normy są przestrzegane przez innych, w tym także przez tych, których traktuje jako autorytet, a więc dyrektora.

O wiele łatwiejsze jest budzenie  motywacji zewnętrznej.

Motywacją  ekonomiczną można zachęcić pracownika stwarzając  nadzieję osiągnięcia wyższych zarobków, jeżeli prawidłowo wykona swoje zadanie.

Jednym z najczęściej stosowanych bodźców motywacyjnych są nagrody.,, Nagrody wzbudzają pozytywne emocje, nie tylko w pracowniku, ale również w jego środowisku pracy. Aby jednak nagrody pełniły funkcję motywującą, musi być spełnionych kilka podstawowych warunków:
 -pracownicy muszą znać stosowany w zakładzie pracy system nagradzania;
 -zakładowy system nagradzania powinien zyskać ogólną akceptację;
 -nagrody powinny być odpowiednio atrakcyjne;
 -przestrzegana powinna być zasada gradacji nagród;
 -wzmacnianie zachowań powinno być stosunkowo szybkie (powinna być krótka odległość -od wykonania zadania do otrzymania nagrody) ;
 -konsekwencja stosowania wzmocnień (każde pożądane zachowanie musi być -nagradzane, choćby życzliwym słowem);
 Nagrody powinny być dostosowane do osobowości podwładnego.”[3]

 

         Tradycyjnym sposobem motywowania nauczycieli jest przyznawanie im dodatku motywacyjnego. O wysokości dodatku motywacyjnego przyznanego nauczycielowi decyduje dyrektor szkoły.

,, 3.Dodatek motywacyjny przyznaje się na czas określony, nie krótszy niż 2 miesiące i nie dłuższy niż rok, w wysokości do 20% otrzymywanego przez nauczyciela wynagrodzenia zasadniczego”

4. Wysokość dodatku motywacyjnego dla nauczyciela, o którym mowa w ust. 1 i 2, ustala dyrektor szkoły (...)

 [Rozporządzenie ministra  w sprawie dodatków  z dnia 29 września 2000 r.]

 

                  Ministerstwo Edukacji Narodowej w drodze rozporządzenia określiło warunki przyznawania dodatku motywacyjnego. ,,Do ogólnych warunków przyznawania nauczycielom dodatku motywacyjnego należą:

1) osiągnięcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze,

2) jakość świadczonej pracy, w tym związanej z powierzonym stanowiskiem kierowniczym, dodatkowym zadaniem lub zajęciem,

3) ocena pracy nauczyciela,

 4) zaangażowanie w realizację czynności i zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt. 2 i 3 Karty Nauczyciela."

[Rozporządzenie MEN z dnia 11 maja 2000 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli- [obowiązuje od 17 maja 2000r]]

Karta Nauczyciela wspomniane wyżej obowiązki tak określa: " W ramach czasu pracy, o którym mowa w ust. 1, oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować:

1) zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7;

2) inne czynności i zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zajęć edukacyjnych, opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów;

3) zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym

         [ Karta Nauczyciela art. 42.ust.2]

         Zgodnie z Kartą Nauczyciela to organ prowadzący określa w drodze regulaminu wysokość stawki dodatku motywacyjnego oraz szczegółowe zasady i warunki jego przyznawania. Biorąc pod uwagę słabą kondycję finansową niektórych organów prowadzących , istnieje ryzyko zaniżania do minimum tegoż dodatku. Wzmacniająca rola takiego dodatku jest bardzo znikoma. Sytuacja ta jest niepokojąca tym bardziej, że wprowadzana reforma edukacji niesie za sobą szereg nowych wyzwań, Wielu nauczycieli wzięło na siebie dużo dodatkowych obowiązków, podjęło studia, celem zdobycia nowych kwalifikacji, a ich płaca w niczym nie rożni się od płacy tych nauczycieli, którzy reformę postanowili przeczekać. Wynikiem tego, może być ogólne zniechęcenie wśród tej ambitnej grupy nauczycieli. Dodatek ów, z nazwy motywacyjny, może odnieść wręcz odwrotny skutek.
Powyższe ustawy i zarządzenia mają ułatwić dyrektorowi efektywne zarządzanie poprzez motywacyjny system wynagrodzeń. W szkołach, w których dyrektorzy od razu wprowadzili zróżnicowany dodatek motywacyjny, jakość pracy zdecydowanie się poprawiła. Zostały opracowane regulaminy przyznawania dodatku motywacyjnego, określające kryteria, według których nauczycielom przyznawany jest dodatek. Niesie to ze sobą konieczność bieżącej oceny nauczyciela. Korzyści wynikające ze stosowania zróżnicowanego dodatku jest wiele.

 I tak osiągnięcia nauczyciela są doceniane, odnotowywane, a jego praca oceniana jest na bieżąco. Nauczyciel dokonuje samooceny, by zapoznać dyrektora z przebiegiem swojej pracy.

 

             Najbardziej tradycyjnym sposobem motywowania nauczycieli są jednak nagrody. Zgodnie z Kartą Nauczyciela: "Zachowuje się specjalny fundusz nagród dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze:
 

1. Zachowuje się specjalny fundusz nagród dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze:

1) w budżetach organów prowadzących szkoły w wysokości co najmniej 1% planowanych rocznych wynagrodzeń osobowych, z przeznaczeniem na wypłaty nagród organów prowadzących szkoły i dyrektorów szkół;

2) w budżetach wojewodów łącznie w wysokości stanowiącej równowartość 2 744 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty, z przeznaczeniem na wypłaty nagród kuratorów oświaty;

3) w budżecie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania w wysokości stanowiącej równowartość 2 015 średnich wynagrodzeń nauczyciela stażysty, z przeznaczeniem na wypłaty nagród tego ministra.

1a. Organy prowadzące szkoły ustalają kryteria i tryb przyznawania nagród dla nauczycieli ze środków, o których mowa w ust. 1 pkt 1, uwzględniając zasadę, że nagroda może być przyznana nauczycielowi po przepracowaniu w szkole co najmniej 1 roku.

2. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określa, w drodze rozporządzenia, tryb i kryteria przyznawania nagród dla nauczycieli za ich osiągnięcia dydaktyczno-wychowawcze ze środków, o których mowa w ust. 1 pkt 2-3, z uwzględnieniem zasady, że nagroda może być przyznana nauczycielowi po przepracowaniu w szkole co najmniej 2 lat

[ Karta Nauczyciela art.49.1]

               Reforma edukacji wprowadziła w szkolnictwie wiele zmian, jedna z nich dotyczyła statusu zawodowego nauczycieli. Po nowelizacji Karty Nauczyciela otworzyły się przed nauczycielami możliwości awansu.
,,
Ustala się stopnie awansu zawodowego nauczycieli:

1) nauczyciel stażysta;

2) nauczyciel kontraktowy;

3) nauczyciel mianowany;

4) nauczyciel dyplomowany.

[ Karta Nauczyciela art. 9a.ust. 1]

§ 6. 1. Dyrektor szkoły zapewnia prawidłowy przebieg stażu.

[Rozporządzenie z dnia 3 sierpnia 2000 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli ]

 

 

Do zadań dyrektora związanego z awansem nauczycieli należy:

Nauczycielowi spełniającemu warunki(...) w drodze administracyjnej, stopień awansu zawodowego nadaje:

1)      nauczycielowi stażyście stopień nauczyciela kontraktowego-dyrektor szkoły

[Karta Nauczyciela art.9b]

W okresie stażu nauczyciel realizuje własny plan rozwoju zawodowego, zatwierdzony przez dyrektora szkoły(.....)

Nauczycielowi stażyście i nauczycielowi kontraktowemu odbywającemu staż dyrektor szkoły przydziela spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych opiekuna(.....)

Ocenę dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu ustala , z uwzględnieniem stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego nauczyciela ,dyrektor szkoły(..)

             [Karta Nauczyciela art. 9c]

Komisję kwalifikacyjną  dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień  nauczyciela kontraktowego powołuje dyrektor szkoły(....)

Dyrektor szkoły wchodzi w skład komisji na stopień nauczyciela mianowanego i dyplomowanego

            [Karta Nauczyciela art.9g]

Dyrektor szkoły zbiera informacje o realizacji przez nauczyciela zadań wynikających  z jego planu rozwoju zawodowego  oraz o efektach  prowadzonych przez nauczyciela zajęć.

Sprawozdanie z realizacji planu rozwoju zawodowego nauczyciel składa dyrektorowi szkoły  w terminie 30 dni od dnia zakończenia stażu.

[Rozporządzenie w sprawie uzyskiwania stopnia awansu zawodowego przez nauczycieli...]

 

  "Warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest posiadanie kwalifikacji, o których mowa w art.9 ust.1 pkt.1, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art.9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art.9c. ust.6, oraz:
1) w przypadku nauczyciela stażysty - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie,
2) w przypadku nauczyciela kontraktowego - zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną,
3) w przypadku nauczyciela mianowanego - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej." [Karta Nauczyciela]
Konieczność realizowania stażu przez nauczyciela chcącego awansować, jest istotnym czynnikiem wzrostu wydajności jego pracy. Tutaj wpływ dyrektora szkoły na awans zawodowy nie jest zbyt wielki, gdyż to od nauczyciela zależy, czy podejmie staż i jak go będzie realizować.

             "Warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest posiadanie kwalifikacji, o których mowa w art.9 ust.1 pkt.1, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art.9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art.9c. ust.6, oraz:
1) w przypadku nauczyciela stażysty - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie,
2) w przypadku nauczyciela kontraktowego - zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną,
3) w przypadku nauczyciela mianowanego - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej."

                        [Karta Nauczyciela art. 9b. ust.1]                        
                     Należy podkreślić ze konieczność realizowania stażu przez nauczyciela chcącego awansować, jest istotnym czynnikiem wzrostu wydajności jego pracy

,,W okresie stażu nauczyciel realizuje własny plan rozwoju zawodowego zatwierdzony przez dyrektora szkoły, uwzględniający wymagania, o których mowa w art. 9g ust. 10. Po zakończeniu stażu nauczyciel składa dyrektorowi szkoły sprawozdanie z realizacji tego planu.."

           [Karta Nauczyciela, art.9c ust.3.]
            Nauczyciel przedstawia dyrektorowi swój planu rozwoju zawodowego. Plan ten musi tak opracować, aby był on atrakcyjny. Następnie musi ten plan zrealizować.

,, Ocenę dorobku zawodowego nauczyciela za okres stażu ustala, z uwzględnieniem stopnia realizacji planu rozwoju zawodowego nauczyciela, dyrektor szkoły:

1) w przypadku nauczyciela stażysty i nauczyciela kontraktowego - po zapoznaniu się z projektem oceny opracowanym przez opiekuna stażu i po zasięgnięciu opinii rady rodziców;

2)      w przypadku nauczyciela mianowanego - po zasięgnięciu opinii rady rodziców.."

 [Karta Nauczyciela art. 9c ust.6.]
               

              Jak widać, z przytoczonych wyżej przepisów regulujących zasady awansu zawodowego, wpływ dyrektora szkoły na awans nauczycieli ogranicza się przede wszystkim do zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego i dokonania oceny dorobku zawodowego za okres stażu. Możliwość awansu jest elementem mającym największy wpływ na wzrost motywacji nauczycieli do pracy, istotne jest, by dyrektor szkoły stwarzał dobry klimat, zachęcający do podejmowania nowych wyzwań. By służył radą i wspierał tych nauczycieli, którzy tym nowym wyzwaniom wychodzą naprzeciw.

Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że pracodawca ma duży wpływ na wzrost motywacji do pracy swoich pracowników. To, czy ten wpływ jest znaczący, czy bardzo ograniczony, zależy od wielu okoliczności. W dobie reformy wzrasta poziom i jakość wykształcenia kadry pedagogicznej. Nauczyciele chętnie inwestują w siebie, zdobywają nowe dodatkowe umiejętności, podejmują się nowych wyzwań. Czują się jednak zniechęceni, jeżeli ich pracodawca na te starania reaguje tylko słowem zachęty czy też podziękowania. We współczesnych realiach istotnym czynnikiem motywującym do pracy, są gratyfikacje pieniężne lub możliwość awansu. Ci dyrektorzy, którzy dysponują odpowiednimi środkami finansowymi, mają możliwość oddziaływania czynnikiem finansowym na wzrost motywacji do pracy swoich pracowników. I choć rola motywująca dyrektora szkoły nie ogranicza się wyłącznie do motywacji finansowej, to bez czynnika finansowego, wpływ dyrektora szkoły na wzrost jakości pracy swoich podwładnych byłby niemożliwy.

                    Nie należy jednak lekceważyć motywującej roli pochwał i ustnych wyróżnień. Odpowiednio pochwała może czasem zdziałać dużo, ponieważ oddziałuje na emocje nauczyciela. Jest rzeczą pewną, że dyrektor musi motywować kadrę pedagogiczną, by jej praca, bardziej twórcza i efektywna, podnosiła jakość funkcjonowania.

Motywowanie jest bardzo ważnym zadaniem dla dyrektorów, ponieważ motywacja, obok indywidualnych możliwości i uzdolnień oraz czynników po stronie otoczenia, decyduje o indywidualnych osiągnięciach pracownika.

    Tak więc sposób wynagradzania jest głównym mechanizmem wykorzystywanym przez dyrektorów w kierowaniu motywacją.

 

 



 

 

 

[1]D. Elsner, Doskonalenie kierowania placówką oświatową .Mentor, Chorzów 1999, s. 39.

2.Henryk Bieniok i zespół zMetody sprawnego zarządzania str.248

3. A. Koźmińński, W. Piotrowski, Zarządzanie teoria i praktyka, Wydawnictwo Naukowe PWN, W-wa 1998, s.404-405

4. GRIFFIN R. W.: Podstawy zarządzania organizacjami. Warszawa, PWN, 1997.

5. ADAMIEC M., KOŻUSZNIK B.: Zarządzanie zasobami ludzkimi. Katowice, AKADE,

      2000

6. http://www.vulcan.pl/